Adım Adım Puan Kartı Hazırlığı Değerlendirmesi |
Aroma yoğunluğu ne anlama gelir
Aroma yoğunluğu, bir tütünün notalarının ne kadar güçlü hissedildiğini anlatan bir ölçüttür; nota çeşitliliğiyle karıştırılmamalıdır. Tadıma yakmadan girişmek doğru olur, çünkü çubuğun ham kokusu elinize bir referans noktası verir bilhassa yeni başlayanların gözünden kaçan bir noktadır. Burada no. 1 tubos nasıl içilir gibi tüple korunan bir kutu ile sivri uçlu tekli puro gibi tekli bir çubuk yan yana denenebilir. Soğuk çekişte damakta beliren koku ne kadar belirgin ise aroma gücü o kadar yüksek sayılır ve bu küçük alışkanlık bütün notları daha güvenilir bir temele oturtur. Sonucu o anda yazmak iyi olur, zira hafıza çabucak kaybolur. Aynı çubuğu iki kez denemek hatayı önler çünkü gürültülü ortamlarda ince kokular kolayca kaçırılır. Yoğunluk kendi başına kalite göstergesi değildir; yalnızca gücü anlatır. Kısacası ilk tadımda sabırlı olmak ve kriterleri önceden belirlemek en doğru yol olur. Ölçüt belli olunca her çubuk aynı cetvelle değerlendirilir böylece notlar birbirini tutarlı olur. Değerlendirme esnasında telefon kenarda durursa odaklanma güçlenir.
Yanışın üç evresinde aroma gücü
Bir çubuğun aroması yanış boyunca değişir; bu yüzden aroma gücünü tek bir çekişle değerlendirmek doğru olmaz ayrıca erken davranıp sonuç çıkarmak sık yapılan bir yanlıştır. İlk üçte birlik bölümde tat genellikle hafif ve temiz başlar tabii ki bu düzen her üründe birebir geçerli olmayabilir. No. 3 tubos benzeri tüplü ve kısa bir çubukta bu kısım çabuk geçer çünkü asıl tat genellikle bu kısımda gizlidir. Orta bölümde yoğunluk sıklıkla yükselir ve tonlar belirginleşir ve çoğu zaman başlangıçtaki çekişlerden edinilen izlenim eksik kalır. Petit churchills yoğunluğu nasıl gibi kalın çaplı bir vitolada bu artış daha geç gelir nitekim bu yüzden sakin gitmek fayda getirir. Son bölümde sıcaklık yükseldiğinden acımsı tonlar baskın olabilir nitekim ısınan yaprak kendi karakterini yalnızca ortalarda gösterir. Her evre için ayrı bir puan yazmak daha adil sonuç sağlar. Evrelerin geçişi çoğu zaman net olmaz, o nedenle yaklaşık olarak üçe ayırmak yeterlidir. Geçişleri fark etmek adına nefes sıklığını sabit tutmak gerekir. Art arda nefes almak sıcaklığı artırır ve tadı bozar.
Tadım notlarında basit puan ölçeği kurmak
Yoğunluğu sayıya dökmek kişisel yorumu daha net hâle getirir mutlaka sabit ışık ve sakin bir ortam tercih edilmelidir. Birden beşe uzanan bir skala çoğu tadımcı için yeterlidir bu da değerlendirmeleri insandan insana daha karşılaştırılabilir yapar. Bir belli belirsiz aromayı, 5 de ağızda uzun süre kalan güçlü aromayı anlatır bu sayede odak dağılmaz ve yorum kalitesi artar. Petit julietas aroma profili benzeri ince ve kısa bir çubuk genellikle alt puanlarda yer alır hem de sonradan bakıldığında neyi kastettiğiniz hemen hatırlanır. Kısa boylu yirmi beşlik kutu benzeri aynı boydaki bir kutu de yumuşak tonları yüzünden yakın bir not alabilir aksi halde aynı çubuk iki ayrı not çıkarabilir. Notu vermeden önce en az üç nefes yapmak gerekir diğer taraftan yarım puanlar vermek gereksiz bir karmaşa getirir. Ölçeği her tadımda değiştirmemek karşılaştırmayı mümkün kılar. Skalanın orta noktası en çok kullanılan değerdir, çünkü ılımlı aromalar büyük kısmını oluşturur. Uçlardaki puanlar yalnızca belirgin durumlarda kullanılmalıdır. Böylece not defteri anlamlı kalır.
Çubuk kalınlığı aromayı nasıl değiştirir
Çap, dumanın sıcaklığını ve yoğunluğunu doğrudan etkiler bu nedenle kül çizgisinin düzgün gitmesini de izlemek yararlıdır. İnce bir çubuk daha çabuk ısınır, dolayısıyla baharatlı tonlar erken öne çıkar nitekim dar çaplılarda sıcaklık artışı çok daha hızlıdır. İnce çaplı kısa puro gibi ince ve kısa bir çubukta bunu hemen gözlemlersiniz ısınma hızı ise aromayı doğrudan etkileyen bir unsurdur. Geniş çaplı çubuklarda çekiş daha serin akar ve notalar daha geç açılır hem de bu hız aromanın okunma süresini daraltır. Regalias de londres gibi bal ve badem tonlu bir kutu bu çizgiyi güzel gösterir kül oluşumu düzensizse yorum bölümüne eklenmelidir. Yavaş yanış aromayı daha okunur yapar fakat gücünü düşürmez aksine kalın çubukta duman daha geniş bir alana yayılır. Dolayısıyla çapı not defterine eklemek gerekir. Değişik kalınlıklarda iki çubuğu aynı oturumda tadarken ilk olarak dar çaplıyı sonra kalını seçmek iyi olur. Bu şekilde yoğun tat hafif olanın izlenimini bastırmaz. Aradaki ara zamanı yaklaşık otuz dakika olmalıdır.
Retrohale ve damak izlenimi nasıl okunur
Aroma iki yoldan gelir: damaktaki tat ile burnun yakaladığı aroma hâlbuki ikisi birbirini tamamlar ama aynı şey değildir. Gücü doğru ölçmek adına bu iki kanalı ayrı kaydetmek gerekir bu fark ilk bakışta küçük görünse de yorumları epey değiştirir. Dumanı ağızdan verirken burun yoluyla yavaşça çıkarmak retrohale denemesidir mesela ılık bir soluk aromayı daha zengin gösterir. Romeo y julieta short churchills gibi kremsi bir robusto bu yöntemle aroma tarafını belirgin verir ayrıca burun tıkalıyken denenen değerlendirmeler güvenilir sayılmaz. Romeo julieta short sports benzeri ince bir çubuk de kuru tonu daha kısa bırakır hızlı bir nefes de ince notaları siler. Yoğunluk dilde düşük ama burunda belirgin olabilir aynı şekilde çok sıcak bir yemekten hemen sonra algı körelir. Bu iki izlenimi yan yana koymak aydınlatıcıdır; Bu iki notu ayırmak yanılgıyı giderir. Yeni başlayan tadımcılar için önce koku yoluyla algılanan notalara bakmak daha kolaydır. Zamanla dil tarafı de ayrıntı göstermeye başlar. Farklı kokuları adlandırmayı alışkanlık yapmak hafızayı keskinleştirir.
Damak temizliği ve eşlikçi içecek seçimi
Ağız doyduğunda aroma gücü olduğundan düşük algılanır üstelik öğün aralarında tadım yapacaksanız bu önlem daha da önem kazanır. Bu yüzden her denemeden önce oda sıcaklığında su içmek yararlı olur bu küçük özen aroma gücünün gerçek yüzünü okunmasını mümkün kılar. Geniş çaplı puro kutusu benzeri geniş çaplı, serin dumanlı bir kutu tadılıyorsa sade soda daha uygundur çünkü yorgun bir ağız en belirgin aromayı dahi soluk hissettirir. Sade kahve kavrulmuş notalarını güçlendirir, şekerli içecek ise onları gölgeler üstelik çok soğuk sıvılar damağı uyuşturur hem de tat hissini azaltır. Puritos serisi gibi ince ve beşli bir pakette çiçeksi karakteri su ile daha temiz görünür o nedenle hazırlık aşaması atlanmamalıdır. Yanındaki içeceği her seferinde aynı seçmek karşılaştırmayı bozmaz nitekim yoğun şekerli içecekten hemen sonra baharatlı tonlar olduğundan sert görünür. Doyduktan hemen sonra değerlendirme denemek önerilmez. Kahve ve su dışında sade çay de kullanılabilir; asıl mesele seçimin şekersiz kalmasıdır. Damak tazelendikten sonra iki üç dakika beklemek iyi sonuç verir. Hızlıca başlanan değerlendirme sıklıkla eksik sonuçlanır.
Mini ve club sigarillo arasında aroma gücü
Sigarillo ölçüsünde yanış hızlı sürdüğünden yoğunluk değişimi daha dar bir aralıkta yaşanır ayrıca ilk izlenim bu ölçülerde çabucak silinebilir. Dolayısıyla ilk çekişler ile son çekişler arasındaki farkı görmek daha zordur bu yüzden kısa bir ölçü büyük boy bir ürüne göre daha dikkatli izlenmelidir. 20 club sigarillo gibi club kalınlığında bir çubuk orta bölümü uzatır böylece aroma gücünü gözlemeyi rahatlatır çünkü her nefesin ağırlığı daha büyüktür. 20 mini sigarillo benzeri mini ölçü de sedir tonunu hızla ortaya koyup sona erer zira geçiş uzun süre değil saniyeler içinde olup biter. Mini ölçülerde iki çubuk denemek tek denemeden daha güvenilir sonuç sunar bu nedenle sakin ve dengeli çekiş önerilir. Kutu kokusu başlangıçtaki ilk izlenimi belirler bu nedenle yazmayı çubuk yanarken değil de hemen bitince denemek kolaylık sağlar. Bu izlenimi ayrı kaydetmek yararlıdır. Boy küçüldükçe aroma ayrıntısı daralır, fakat yoğunluk algısı korunabilir. Bu nedenle küçük çubuk notlarını puro notlarıyla doğrudan kıyaslamamak daha doğru olur. Ayrı sayfa kullanmak yararlıdır.
Tekrarlı tadımla yoğunluk yargısını sağlamlaştırmak
Bir defalık bir tadım aroma gücü konusunda güvenilir bir fikir sunmaz yani her deneme bir öncekinin üzerine eklenir. Günün yorgunluğu, ortam ve zaman izlenimi değiştirir bu düzen üç dört tadımdan ardından belirgin fayda verir. Bu yüzden basit bir not defteri açmak fayda sağlar aksi takdirde aynı notalar her seferinde baştan keşfedilir. Tadımda 20 aniversario benzeri yıl dönümü sürümü bir puro farklı günlerde tadıldığında kakao tonu değişiyor mu anlaşılır üstelik aynı ürüne geri dönüp bakmak ilerlemeyi görmenizi mümkün kılar. Kalın gövdeli beşli kutu benzeri koyu ve kalın gövdeli bir kutu ise yoğunluk puanının ne kadar oynadığını ortaya koyar bu da boşa emeğe neden olur. Tarih, puro ismi ile puan tabloya girilmelidir nitekim en eski kayıtlar sonradan okunduğunda ilginç farklar gösterir. Notlar birbirinden iki basamaktan fazla fark çıkıyorsa koşullar gözden geçirilmeli. Zamanla kendi ölçütünüz netleşir. Kayıtta kısa ifadeler ayrıntılı anlatımlardan daha işlevseldir. Mesela orta bölüm güçlü ahşap tonu şeklinde bir kayıt tatmin edici sayılır. Sonradan bakıldığında net olmalıdır.
Gövde ile aroma yoğunluğunu birbirinden ayırmak
Dolgunluk, dumanın damaktaki ağırlığını tarif eder; aroma gücü de tatların şiddetidir zira bu iki özellik aynı doğrultuda hareket etmek mecburiyetinde olmaz. İkisi sıklıkla birbirine karıştırılır, hâlbuki bağımsız değerlendirilir bu ikisini ayrı düşünmek nihayetinde daha gerçekçi bir yorum doğurur. El principe benzeri küçük boy, yumuşak bir puro ince dokulu olup sedir tonunu belirgin taşıyabilir örneğin sert bir duman sönük bir aromayla birleşebilir. San cristobal la cabaña puro gibi dengeli bir kutu ise orta gövdeyle sedir tonunu yüksek taşır üstelik dolgun bir duman notasız da kalabilir. Demek ki yumuşak dumanlı bir çubuk güçlü lezzet verebilir tersi hâl de mümkündür. Farkı görmek için iki ayrı not yazmak işe yarar bu sebeple tek kelimeyle güçlü demek yerine ayrı ayrı yorumlamak iyidir. Gövdeye bakıp yoğunluğu hesaplamak yanıltır. Aynı gövdeli iki çubuk içinde yoğunluk farkı bulmak ince bir iştir. Bu yeteneğin gelişmesi sabır ile düzenli kayıt almayı gerektirir. Sonuçta en iyi ölçüt kendi damak zevkiniz olacaktır.
Ortam, nem ve sıcaklığın aroma algısına etkisi
Ortam, yoğunluk algısını en az tütün kadar şekillendirir demek ki en iyi tadım koşulları değiştirmemekle başlar. Fazla kuru bir havada çubuk hızlı yanar böylece keskin notalar abartılır bu nedenle ortam şartlarını da kayda geçirmek akıllıca olur. Aşırı nemli ortamda ise çekiş tıkanır hem de lezzet bastırılır ısı ise tütünün yanma hassasiyetini değiştiren ayrı bir etkendir. La prado nasıl içilir benzeri ahşap kutulu bir purosunu tadarken ahşabın koruduğu nemi hesaba katmak yararlıdır yoksa farklı günlerde ortaya çıkan puan farkı üründen kaynaklanıyor sanılır. Magnífico onlu kutu nasıl içilir benzeri orta gövdeli onlu bir kutu aynı koşullarda denenirse ayrım daha doğru okunur değerlendirme anı planlarken bu etkeni hesaba katın. Havalandırma ortamdaki yabancı kokuları dağıtır, yoğun koku ise koku duyusunu şaşırtır hâlbuki gerçek neden sıklıkla ortamdaki hava veya esinti çıkar. Değerlendirmeyi her seferinde benzer koşullarda yapmak en güvenilir yöntemdir. Kapalı bir ortamda duman birikirse ikinci çubuğun tadı yanlış okunabilir. Kapı aralığı bırakmak çoğu zaman işe yarar. Hava akımı çok sertse yanış düzeni bozulur.